Διαγόρας ο Μήλιος

Τα είδωλα κάνουν τα καλύτερα καυσόξυλα

Γνωμικό #99

Posted by Διαγόρας ο Μήλιος στο 2008/10/25

«Η ουσία της απροκατάληπτης θεώρησης δεν έγκειται στο τι απόψεις έχουμε, αλλά στο πώς τις έχουμε: όχι δογματικά, αλλά υπό αίρεση, με επίγνωση του ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να εγκαταλειφθούν υπό το φως νέων στοιχείων. Έτσι είναι οι επιστημονικές απόψεις, σε αντίθεση με τις θεολογικές.»

Bertrand Russel (Μπέρτραντ Ράσσελ) (1872-1970) Βρετανός φιλόσοφος, μαθηματικός και ειρηνιστής, κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ λογοτεχνίας του 1950, από τη συλλογή Unpopular Essays (Αντιδημοφιλή Δοκίμια, 1950) Κεφάλαιο 1, Philosophy and Politics (Φιλοσοφία και Πολιτική) σελίδα 15 (Google Books)

Το πρωτότυπο: «The essence of the liberal outlook lies not in what opinions are held but in how they are held: instead of being held dogmatically, they are held tentatively, and with a consciousness that new evidence may at any moment lead to their abandonment. This is the way opinions are held in science, as opposed to the way in which they are held in theology.»

Το αρχείο των γνωμικών φιλοξενείται στο atheoi.ORG: Αρχείο γνωμικών

Copyright © 2008 Διαγόρας ο Μήλιος | Όροι Χρήσης

Άρθρα μέσω RSS
rss Σχόλια μέσω RSS
rss Μόνο τα σχόλια αυτού του άρθρου μέσω RSS
Άρθρα μέσω email
Σχόλια μέσω email

30 Σχόλια to “Γνωμικό #99”

  1. Αναγκάστηκα να μεταφράσω τη λέξη «hold» ως «έχω», «δηλώνω», εκφράζω» και «εκφέρω» σε διάφορα σημεία της ρήσης, γιατί ενώ οι έξι χρήσεις αυτής της μονοσύλλαβης λέξης στο πρωτότυπο δεν είναι ιδιαίτερα κακόηχες, η επανάληψη μίας τρισύλλαβης μετάφρασής της στα Ελληνικά έξι φορές θα ήταν προβληματική. Αν κάποιος έχει κάποια καλύτερη ιδέα, είμαι όλος αυτιά.

  2. cyrus said

    Φίλε Διαγόρα, διαφωνώ με τις επιλογές «δηλώνω» και «εκφράζω», γιατί φεύγουν από τις ίδιες τις απόψεις και πηγαίνουν στην εκφορά τους. Επίσης και το «φιλελεύθερης» είναι παρεξηγήσιμο στα Νέα Ελληνικά. Η πρότασή μου είναι η εξής:

    «Η ουσία της προοδευτικής νοοτροπίας δεν συνίσταται στο τι απόψεις έχουμε, αλλά στο πώς τις έχουμε: αντί να είμαστε δογματικοί, είμαστε επιφυλακτικοί, και έχουμε την επίγνωση ότι νέα δεδομένα μπορεί ανά πάσα στιγμή να μας οδηγήσουν στο να τις εγκαταλείψουμε. Έτσι βλέπουμε τις απόψεις στην επιστήμη, αντίθετα με ό,τι κάνει η θεολογία.»

  3. «Ο πρώην διοικητής της Federal Reserve, Άλαν Γκρίνσπαν, παραδέχτηκε ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση αποκάλυψε μία «αδυναμία» στην ιδεολογία ελεύθερης αγοράς την οποία υπερασπίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαοκτάχρονης θητείας του στη διαχείριση της νομισματικής πολιτικής των ΗΠΑ.

    Ο δημοκρατικός πρόεδρος της επιτροπής Χένρι Γουόξμαν θέλησε να τον πιέσει περισσότερο θέτοντας την ερώτηση: «Διαπιστώσατε ότι η οπτική σας για τον κόσμο, η ιδεολογία σας, δεν λειτούργησε;» Η απάντηση του Γκρίνσπαν ήταν καταφατική: «Γι’ αυτό ακριβώς το λόγο είμαι σοκαρισμένος, επειδή την εφάρμοσα για 40 χρόνια έχοντας στα χέρια μου ικανοποιητικές αποδείξεις ότι λειτουργεί εξαιρετικά».

    πηγή:naftemporiki.gr/news/static/08/10/24/1581599.htm

    στο ενδιάμεσο,βεβαίως και μέχρι να ανακαλύψει ότι έκανε λάθη-τα οποία ανακάλυψε μόνο όταν εθίγησαν οι ναοί του νεοφιλελευθερισμού ,οι τράπεζες- οι νεοφιλελεύθερες ΗΠΑ μάμισαν όλο τον πλανήτη.

    μήπως τα οικονομικά δεν είναι επιστήμη;

  4. Αγαπητέ Cyrus, σε ευχαριστώ πολύ για τη συμβολή σου. Ας το συζητήσουμε λίγο πριν προβώ σε αλλαγές.

    Φιλελεύθερη -> Προοδευτική : ΟΚ
    Θεώρηση -> Νοοτροπία : ΟΚ
    Έγκειται -> Συνίσταται : ΟΚ, αλλά γιατί;
    Γνώμη -> Άποψη : ΟΚ, αλλά γιατί;
    Συνείδηση -> Επίγνωση : ΟΚ
    Ανά οποιαδήποτε στιγμή -> Ανά πάσα στιγμή : ΟΚ
    Στην εγκατάλειψή τους -> Στο να τις εγκαταλείψουμε : ΟΚ, αλλά γιατί;
    Ολόκληρη η τελευταία πρόταση: κατανοώ την ελαφρά ακαταλληλότητα της λέξης «εκφέρονται», παρά ταύτα όμως δεν βρίσκω τη δική σου πρόταση συνολικά καλύτερη από τη δική μου.

  5. cyrus said

    Φίλε Διαγόρα, τα συγκεκριμένα «γιατί» δεν είναι αιτιολογήσιμα — πρόκειται απλώς για προσωπικό γλωσσικό αισθητήριο. Αν το δικό σου αισθητήριο είναι διαφορετικό, αγνόησέ τα, και κράτα ό,τι σου κάνει.

  6. @Διαγόρα νομίζω ότι η πίστωση αυτού του τρόπου σκέψης εξ ολοκλήρου στον φιλελευθερισμό δεν είναι σωστός. Νομίζω ότι ισχύει κατά ένα μεγάλο μέρος αυτή η ρήση αλλά και ο φιλελευθερισμός έχει τα δικά του συμφέροντα και τις δικές του μυθολογίες.

    @Θου Βου είδα την εξέταση του Γκρίνσπαν ζωντανά από το Bloomberg και ήταν μια ιστορική στιγμή. Ο Γκρίνσπαν ως πρόεδρος της FED είχε συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Ήταν από τους πρώτους που είπε το 1996 ότι το σύστημα εξελίσσεται σε φούσκα και λοιδορήθηκε άσχημα γι’ αυτές του τις απόψεις. Δε νομίζω ότι φταίει ο Γκρίνσπαν σε τίποτα, αυτός ήταν ένα απλό γρανάζι του μηχανισμού. Μάλιστα πριν μερικούς μήνες είχε γράψει ένα βιβλίο και έκανε προβλέψεις γι’ αυτό που έρχεται.

    Νομίζω επίσης ότι τα οικονομικά φταίνε στο βαθμό που έγιναν εργαλείο επιστημονικής τεκμηρίωσης ενός μύθου, μιας απεριόριστης αναπτυξιακής φαντασίωσης. Δεν ξέρω αν τα οικονομικά είναι επιστήμη. Γνωρίζω πάντως ότι το νεοφιλελεύθερο δόγμα δεν βασίστηκε ποτέ σε καμία επιστημονικά τεκμηριωμένη θεώρηση. Αποτέλεσε απλά την εμπροσθοφυλακή του αχαλίνωτου καπιταλισμού.

    Στην παρούσα φάση πληρώνουμε την εξαχρείωση ενός κατά τη γνώμη μου οικονομικού δόγματος.

    Και όπως είναι σαφές τα δόγματα οδηγούν πάντα στην καταστροφή.

    Όπως πολλές φορές η αριστερά είναι δογματική έτσι και ο φιλελευθερισμός έγινε δογματικός.

    Πολλοί αναλυτές θεωρούν την παρούσα φάση (έγιναν πολλές κρίσεις τα τελευταία 30 χρόνια, αθροιστικά περισσότερες από όλες τις άλλες φορές) ως κρίση του ίδιου του φιλελεύθερου μοντέλου.

    Συμφωνώ, νομίζω ότι θα πρέπει να πάρουμε ότι δημοκρατικό και λογικό υπάρχει από όλες τις κατευθύνσεις και το οποίο θα οδηγούσε σε υγιή πρόοδο. Η μονοσήμαντη οικονομική πρόοδος των τελευταίων 30 ετών ήταν μια φούσκα η οποία τώρα σκάει.

    Το επόμενο μοντέλο θα είναι με λιγότερους δογματισμούς ακόμη. Χωρίς τα γιγαντιαία δόγματα για συνεχή αύξηση της κατανάλωσης και απεριόριστης ανάπτυξης της οικονομίας σε βάρος της φύσης και τους περιορισμούς του περιβάλλοντος και χωρίς την αυτοπεποίθηση και απορρύθμιση των τελευταίων ετών.

    Ο ένοχος πάντοτε είναι το δόγμα. Και το δόγμα τα τελευταία χρόνια κυρίευσε και την οικονομία μετατρέποντάς την σε μια θρησκεία της υπερκατανάλωσης και της φαντασίωσης για άπειρη ανάπτυξη.

  7. @Greek Rider

    το δόγμα τα τελευταία χρόνια κυρίευσε και την οικονομία μετατρέποντάς την σε μια θρησκεία της υπερκατανάλωσης και της φαντασίωσης για άπειρη ανάπτυξη.

    συμφωνώ απολύτως!Πιο «απολύτως» δε γίνεται!

    Μήπως είναι καιρός οι αθεϊστές να ανακαλύψουν και να πολεμήσουν τον πολύ επικίνδυνο θεό αυτής της νέας,δίχως υπερβατικό θεό,θρησκείας;
    Μήπως έχει έρθει ο καιρός όλοι όσοι αντιτασσόμαστε στο δόγμα «ότι φάμε,ότι πιούμε κι ότι αρπάξει ο κώλος μας»,ανεξάρτητα από την πηγή ή την ιδεολογία αυτής της εναντίωσης, να στραφούμε ενάντια στις χιλιαστικές αυτές φαντασιώσεις ,οι οποίες κοντεύουν να ρημάξουν την ίδια τη ζωή τουτου τού πλανήτη;

  8. @Θου Βου η «νέα» αυτή θρησκεία είχε θεό. Θεό, αγίους και προφήτες.

    Κάθε θρησκεία είναι επιβλαβής.

  9. Π said

    Επί του μεταφραστικού:

    – Liberal στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι ούτε φιλελεύθερος ούτε προοδευτικός (θα χαρακτηρίζατε ποτέ έτσι κάποιον που έχει φασιστικές αντιλήψεις, αρκεί να τις έχει «tentatively»?): είναι ο ανοιχτόμυαλος, ο χωρίς προκαταλήψεις, ο μη δογματικός.
    – Opinion προκειμένου περί επιστήμης είναι «άποψη», γιατί είναι αυτό που λέγεται informed opinion, όχι τυχαία γνώμη οποιουδήποτε για οτιδήποτε.
    – Tentative εδώ δεν σημαίνει επιφυλακτικός (η Δαρβινική θεωρία, π.χ., δεν υποστηρίζεται επιφυλακτικά αλλά με σχεδόν πλήρη βεβαιότητα): σημαίνει υπό αίρεση, μη τελεσίδικος, υποκείμενος σε αναθεώρηση.
    – Lies είναι πολύ πιο κοντά στο έγκειται παρά στο συνίσταται (= constitutes).
    – Lead θα το έλεγα συνεπάγεται.

    Μιά προσωρινή ατελής δική μου προσπάθεια:

    «Η ουσία της απροκατάληπτης θεώρησης δεν έγκειται στο ποιές απόψεις ενστερνιζόμαστε αλλά στο πώς: όχι δογματικά αλλά υπό αίρεση, με επίγνωση του ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να εγκαταλειφθούν υπό το φως νέων στοιχείων. Έτσι είναι οι επιστημονικές απόψεις, σε αντίθεση με τις θεολογικές.»

    Με την ευκαιρία μεταφέρω σχετικό απόσπασμα (από δοκίμιο του καθ. Barry L. Beyerstein) που είχα μεταφράσει σε παλαιότερο ποστ μου:

    «H επιστήμη είναι συστηματοποιημένη γνώση που πηγάζει από την παρατήρηση, τη μελέτη και τον πειραματισμό. Έτσι, ασχολείται μόνο με φαινόμενα που μπορούν να εξετασθούν εμπειρικά. Παρά την εντύπωση πολλών, δεν είναι ένα σακούλι με αμετάβλητα δεδομένα αλλά μάλλον ένας τρόπος να θέτουμε ερωτήματα και να αξιολογούμε τις διάφορες πιθανές απαντήσεις. Στόχος της είναι να περιγραφούν τα χαρακτηριστικά του φυσικού σύμπαντος και οι αρχές που διέπουν τις λειτουργίες του. Kατά τη διαδικασία αυτή, οι επιστήμονες προσπαθούν να συμφωνήσουν πάνω σε έναν περιορισμένο αριθμό συστατικών στοιχείων, ο συνδυασμός των οποίων παράγει την πολυπλοκότητα του φυσικού κόσμου, και στην παραγωγή ενός συνόλου νόμων που περιγράφουν την αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών των στοιχείων.
    Oι επιστημονικές παρατηρήσεις γίνονται κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες, για να ελαχιστοποιείται η επίδραση των προκαταλήψεων και των προσδοκιών των ερευνητών καθώς και οι τυχαίες επιρροές από το περιβάλλον. Yψίστης σημασίας αξίωση στην επιστημονική κοινότητα είναι η δημόσια πρόσβαση στις μεθόδους και τα ευρήματα όπως και η με κάθε αμφισβήτηση αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Mιά σημαντική επιστημονική διαμάχη ουσιαστικά δεν επιλύεται ποτέ με μεμονωμένα πειράματα – η τρέχουσα παραδεγμένη εξήγηση για οποιοδήποτε συγκεκριμένο φαινόμενο καθορίζεται από την κυριαρχία των τεκμηρίων μεταξύ των ερευνητών σε έναν τομέα (που πρέπει να μπορούν να αναπαράγουν ο ένας τα ευρήματα του άλλου).
    Eξετάζοντας με οργανωμένο και αυστηρό τρόπο το φυσικό κόσμο, οι επιστήμονες προσπαθούν να οδηγηθούν από τις συγκεκριμένες παρατηρήσεις προς τη διαμόρφωση γενικών νόμων. Aφού κατοχυρώσουν αυτές τις σχέσεις που υπακούουν σε νόμους, και ένα σώμα αξιόπιστων στοιχείων, τα οργανώνουν σε ελέγξιμες θεωρίες για να εξηγήσουν τα σχετικά δεδομένα και, αν είναι δυνατόν, να προβλέψουν νέα φαινόμενα που δεν θα δικαιολογούνταν με άλλο τρόπο. Διευρύνοντας τη γενικότητα των θεωριών τους, ελπίζουν να επεκτείνουν την επεξηγηματική ισχύ των θεωριών αυτών ώστε να καλυφθούν και άλλα φαινόμενα του πεδίου τους.
    O παλαιοντολόγος Stephen Jay Gould ορίζει έναν επιστημονικό ή ‘φυσικό’ νόμο ως «μιά γενίκευση τόσο συντριπτικά επιβεβαιωμένη από την εμπειρική παρατήρηση που θα ήταν διαστροφή να μην την αποδεχτούμε προς το παρόν». Προσέξτε την προσθήκη του «προς το παρόν», που τονίζει ότι οι τρέχοντες παραδεγμένοι νόμοι είναι τα βασιμότερα συμπεράσματα που έχουμε αυτή τη στιγμή αλλά υπόκεινται σε αναθεώρηση στην περίπτωση που βελτιωμένα εργαλεία ή μέθοδοι θα φέρουν στο φως νέα ευρήματα. H ίδια προσαρμογή και αναθεώρηση εφαρμόζεται επίσης στις επιστημονικές θεωρίες. Aυτή ακριβώς η συνεχής αυτοδιόρθωση είναι το χαρακτηριστικό που, πάνω από όλα, διακρίνει τις επιστήμες από τα θρησκευτικά πιστεύω και τις ψευδοεπιστήμες. Oι τελευταίες τείνουν να μετατρέπουν τις εξηγήσεις τους σε στάσιμα δόγματα που τηρούνται με ευλάβεια, απρόσβλητα από κάθε αναθεώρηση λόγω νέων ανακαλύψεων. Oι ενεργές επιστήμες βρίσκονται σε συνεχή κίνηση.»

  10. Έλεγα να διευκρινίσω ότι η «φιλελεύθερη θεώρηση» για την οποία κάνει λόγο το γνωμικό δεν αναφέρεται σε κάποιο πολιτικοικονομικό μοντέλο, αλλά με πρόλαβε ο Π. Αφού όμως ο Θου Βου θέλησε να συνδέσει το γνωμικό με το ζήτημα του νεοφιλελευθερισμού, που τυγχάνει να είναι και στην επικαιρότητα, δεν έχω πρόβλημα.

    Ευχαριστώ πολύ τον Greek Rider για το εμπεριστατωμένο σχόλιό του, το οποίο με καλύπτει σε μεγάλο βαθμό. Νομίζω ότι αυτό που έκανε τόσο πετυχημένο το πρόσφατο ανέκδοτο για φιλελεύθερους ήταν ακριβώς το γεγονός ότι καταδείκνυε την ύπαρξη ενός παράλογου δόγματος στην καρδιά αυτού του συστήματος.

    Ήλπιζα μόνο να είχε λάβει ο Greek Rider μία πιό ξεκάθαρη θέση πάνω στο ερώτημα του αν τα οικονομικά (η Οικονομολογία) είναι επιστήμη ή όχι. Από τη μιά μεριά φαίνεται σα να είναι επιστήμη, καθώς κάνει χρήση επιστημονικών διαδικασιών για συστηματική έρευνα σε ένα σύστημα, από την άλλη φαίνεται σα να μην είναι επιστήμη, αφού κάτω από την ομπρέλα της βλέπουμε πολλές διαφορετικές και ασύμβατες μεταξύ τους κοσμοθεωρήσεις, η αφετηρία της κάθε μιάς από τις οποίες είναι κάποιο δόγμα. Όπως και να’χει το θέμα, η οικονομολογία σίγουρα δεν είναι «hard science» (μετάφραση αυτού του όρου κανείς;)

    Θου Βου, χαίρομαι που βρίσκουμε που και που κάτι στο οποίο συμφωνούμε. Όπως καταλαβαίνεις, οι άθεοι και οι σκεπτικιστές είναι εναντίον κάθε λογής θεών, και κάθε λογής δογμάτων. Πάντως, μην τρέφεις αυταπάτες ότι θ’αφήσουμε στην ησυχία του τον δικό σου θεό για να καταπιαστούμε με κάποιον άλλο θεό: δεν θα τη σκαπουλάρει έτσι εύκολα ο Γιαχβέ, ούτε οι εξουσιοδοτημένες αντιπροσωπείες του.

    Ευχαριστώ επίσης και τον Π για τις περαιτέρω διευκρινίσεις του. Η φράση αυτή του Stephen Jay Gould είναι εκείνη η περίφημη που συνεχίζει λέγοντας ότι «τα μήλα μπορεί να αρχίσουν να ανυψώνονται αύριο, αλλά αυτή η πιθανότητα δεν χαίρει ίσου χρόνου μελέτης στης αίθουσες διδασκαλίας.» Παρεμπιπτόντως: εντάξει, το δέχομαι το «βασιμότερα», αφού υπάρχει και χρησιμοποιείται το «πιό βάσιμα». Το «παραδεγμένοι» όμως, είναι σωστό;

  11. Π said

    Διαγόρα, μετέφερα αυτούσιο το απόσπασμα όπως το είχα μεταφράσει τότε – σκατά είναι το «παραδεγμένοι»! Το Google μου έδωσε 202 παραδεδεγμένους και 288 παραδεγμένους, αλλά δεν τρώγονται ούτε οι μεν ούτε οι δε…

  12. Διαγόρα νομίζω ότι η οικονομική περιλαμβάνει επιστημονικές θεωρήσεις αλλά σαν σύνολο δεν είναι επιστήμη. Και σίγουρα δεν μπορεί να είναι αυτό που την θέλουν να είναι σήμερα όσοι κρατιούνται δογματικά από αυτήν.

    Στις μέρες μας η οικονομική φάνηκε να καταρρέει σαν πύργος με τραπουλόχαρτα.

  13. Λοιπόν, κλίνω προς αυτό: “Η ουσία της απροκατάληπτης θεώρησης δεν έγκειται στο ποιές απόψεις έχουμε, αλλά στο πώς τις έχουμε: όχι δογματικά, αλλά υπό αίρεση, με επίγνωση του ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να εγκαταλειφθούν υπό το φως νέων στοιχείων. Έτσι είναι οι επιστημονικές απόψεις, σε αντίθεση με τις θεολογικές.” Όπως βλέπετε, έχω δανειστεί τα περισσότερα από αυτά που πρότεινε ο Π. Έχει κανείς να κάνει κάποιο σχόλιο πάνω σε αυτό πριν το επισημοποιήσω;

  14. avonidas said

    Σχετικά με το αν η οικονομολογία είναι αυστηρή επιστήμη: αυτό εξαρτάται από το βαθμό στον οποίο ισχυρίζεται ότι μπορεί να κάνει προβλέψεις, κι ακόμη το βαθμό που οι οικονομολόγοι είναι πρόθυμοι να εγκαταλείψουν ένα μοντέλο όταν αποδεδειγμένα δεν έχει εφαρμογή στον πραγματικό κόσμο.

    Ωστόσο, πρέπει να θυμόμαστε ότι τα οικονομικά κατά βάση ασχολούνται με τη μελέτη της συμπεριφοράς των «οικονομικών πρακτόρων» (που μπορεί να είναι άτομα, εταιρείες, οργανισμοί ή κυβερνήσεις), δηλαδή εν τέλει με την ανθρώπινη συμπεριφορά. Και η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθεί. Έτσι, οι οικονομολόγοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες ανάλογες με εκείνες των ψυχολόγων και των κοινωνιολόγων, και είναι γνωστό ότι σε αυτούς τους τομείς υπάρχουν διαμετρικά αντίθετες σχολές που συχνά αντιμάχονται με σθένος η μια την άλλη.

    Ενδεικτικά, να υπενθυμίσω εδώ ότι ο Καρλ Μαρξ ήταν, στην ειδικότητά του, οικονομολόγος. Αναλογιστείτε, λοιπόν, πόσο αμφιλεγόμενη είναι η μαρξιστική θεωρία και θα έχετε μια ιδέα της διαμάχης που προκαλούν τα οικονομικά.

    Οι μελετητές της ανθρώπινης συμπεριφοράς έχουν να αντιμετωπίσουν ένα επιπλέον πρόβλημα, σε σχέση με τους μελετητές των άψυχων αντικειμένων ή των άλλων ζωντανών οργανισμών, και αυτό είναι ότι οι άνθρωποι είναι σε θέση να κατανοούν τις ίδιες τις θεωρίες που υποτίθεται ότι τους διέπουν και να επηρεάζονται από αυτές… Έχω μάλιστα διατυπώσει και μια θεωρία για την ανθρώπινη συμπεριφορά που βασίζεται σ’ αυτή την παρατήρηση, την παρακάτω:

    Αρχή του Le Chatelier για την ανθρώπινη συμπεριφορά:
    Οποιαδήποτε θεωρία για την ανθρώπινη συμπεριφορά, από τη στιγμή που θα γίνει ευρέως γνωστή, θα επηρεάσει τη συμπεριφορά των ανθρώπων αρκετά, ώστε να διαψευστεί η θεωρία.

    Η παραπάνω αρχή δεν διατυπώθηκε βέβαια από τον Le Chatelier, φέρει όμως το όνομά του σε συμφωνία με τον Νόμο του Stigler.

    Δυσκολεύομαι να αποφασίσω αν η θεωρία μου είναι έγκυρη ή όχι. Εσείς τι λέτε; ;-)

  15. Iokaste said

    Γεια σας! Γύρισα κι εγώ..

    Πάνω σ’αυτό το ρητό θέλω να πω 3 πράγματα:

    1ον: Προφανώς τον όρο φιλελευθερισμό δεν τον χρησιμοποιούν όλοι με τον ίδιο τρόπο, και άσχετα με το ποιος έχει δίκιο ή όχι και με το πως χρησιμοποιείται σήμερα, στην συγκεκριμένη περίπτωση θεωρώ πως ο Ράσσελ δεν αναφέρεται στον οικονιμικό/πολιτικό φιλελευθερισμό αλλά στην ελευθερία (και ικανότητα κατά την γνώμη μου) σκέψης απαλλαγμένης από δογματικές ιδέες, η οποία έχει εφαρμογή σε κάθε πλευρά της ζωής των ανθρώπων που την υιοθετούν.

    2ον: Τα οικονομικά δεν είναι επιστήμη. Όχι όπως η χημεία και η φυσική τουλάχιστον. Ένας πολύ απλός λόγος για αυτό είναι πως ναι μεν αναπτύσσονται θεωρίες που φαίνονται – και μπορεί να είναι – σωστές αλλά δεν υπάρχει δυνατότητα αναπαραγωγής των υποθέσεων σε ένα κλειστό περιβάλλον. Όσο και να προσπαθείς να προβλέψεις την συμπεριφορά των ανθρώπων όλο και κάτι θα κάνουν και θα σε εκπλήξουν. Όσον αφορά την παρούσα κρίση σαν να διαβάζω την ιστορία του πρώτου έτους ήταν (στις βλακείες δεν υπάρχουν εκπλήξεις δυστυχώς, τα ίδια και τα ίδια).

    3ον: Το αστείο (;) είναι ότι πολλοί θρησκευόμενοι, χριστιανοί και μη, αυτό ακριβώς που αναφέρει ο Ράσσελ στο ρητό, την δυνατότητα αναθεώρησης απόψεων και την αποφυγή του δογματισμού, την θεωρούν αδυναμία και απόδειξη πως οι άθεοι δεν έχουν σταθερές απόψεις…

  16. Iokaste

    από πού προκυπτει το αυθαίρετο που ισχυρίζεσαι ,ότι «Τα οικονομικά δεν είναι επιστήμη. Όχι όπως η χημεία και η φυσική τουλάχιστον.»
    μήπως δεν διδάσκονται σε πανεπιστήμια;μήπως δεν επηρεάζουν την καθημερινότητα μας,μήπως δεν βασίζονται σε ενδείξεις και αποδείξεις;

    κάνεις βέβαια μια νύξη για την πολυπλοκότητα του συστήματος το οποίο αφορούν.
    ωστόσο αυτή η ίδια πολυπλοκότητα,την οποία ορθώς θεωρείς αιτία διάψευσης των διαφόρων επιστημονικών οικονομικών θεωριών,δε σάς φαινεται αρκετή ώστε να είστε επιφυλακτικοί στην διατύπωση γενικόλογων (και αστείων κατά την ταπεινή μου γνώμη) αφορισμών για την μη υπαρξη Θεού,δημιουργού και προνοητή.

    όταν ο ανθρωπος δε μπορεί να διατυπώσει μια επαληθεύσιμη θεωρία που αφορά τα δικά του πεπραγμένα,ήτοι το χρήμα και την διαχειριση του,πώς μπορεί να ειναι τόσο ανόητος και υπερφίαλος ώστε να αποφαίνεται ex cathedra για την μη ύπαρξη Όντος ,που εξ ορισμού περιλαμβάνει τα πάντα;

    γιατί την ίδια επιφυλακτικότητα που διατυπώνετε για τις οικονομικές θεωρίες δεν την ασπάζεστε και για τις περί του υπερβατικού απόψεις σας;

  17. avonidas said

    @ Θου Βου

    γιατί την ίδια επιφυλακτικότητα που διατυπώνετε για τις οικονομικές θεωρίες δεν την ασπάζεστε και για τις περί του υπερβατικού απόψεις σας;

    Apres vous, cher ami…

  18. Iokaste said

    ΘΒ

    «από πού προκυπτει το αυθαίρετο που ισχυρίζεσαι ,ότι «Τα οικονομικά δεν είναι επιστήμη. Όχι όπως η χημεία και η φυσική τουλάχιστον.»»

    Δεν είναι αυθαίρετο, σπούδαζα οικονομικά 6 χρόνια, και οι ίδιοι οι καθηγητές μας (οι περισσότεροι τουλάχιστον), το έλεγαν αυτό και να μην το έλεγαν πάλι εκεί θα κατέληγα από αυτά που είδα και έμαθα.

    «μήπως δεν διδάσκονται σε πανεπιστήμια;»

    Τώρα πια δεν είναι αρκετό αυτό, και η θεολογία διδάσκεται αλλά ούτε κι αυτή την θεωρώ επιστήμη, και πολλοι φίλοι που έχουν σπουδάσει ψυχολογία μου λένε πως ούτε κι αυτή είναι επιστήμη με τον αυστηρό ορισμό της επιστήμης (δεν ξέρω βέβαια από ψυχολογία, μπορεί να κάνουν και λάθος).

    «μήπως δεν επηρεάζουν την καθημερινότητα μας,μήπως δεν βασίζονται σε ενδείξεις και αποδείξεις;»

    Δεν είναι επιστήμη ό,τι επηρεάζει την καθημερινότητά μας. Αυτό για τις ενδείξεις και τις αποδείξεις είναι λίγο απλουστευμένο.

    «κάνεις βέβαια μια νύξη για την πολυπλοκότητα του συστήματος το οποίο αφορούν.»

    Δεν είναι μόνο θέμα πολυπλοκότητας. Είναι η αδυναμία διεξαγωγής ενός πειράματος. Γιατί δεν μπορείς να κάνεις έναν άνθρωπο ή μια κοινωνία πειραματόζωο και να δεις αν η τάδε οικονομική θεωρία θα ίσχυε υπό αυτές τις συνθήκες και τι θα συνέβαινε αν άλλαζαν κλπ. Είναι κάποια πράγματα που για μένα καθορίζουν μια επιστήμη, ε τα οικονομικά δεν πληρούν όλες τις προϋποθέσεις. Προσπαθούν, με την στατιστική κλπ, αλλά και πάλι, σαν την φυσική πχ δεν είναι.

    «Ωστόσο αυτή η ίδια πολυπλοκότητα,την οποία ορθώς θεωρείς αιτία διάψευσης των διαφόρων επιστημονικών οικονομικών θεωριών,δε σάς φαινεται αρκετή ώστε να είστε επιφυλακτικοί στην διατύπωση γενικόλογων (και αστείων κατά την ταπεινή μου γνώμη) αφορισμών για την μη υπαρξη Θεού,δημιουργού και προνοητή.»

    Κατά την γνώμη μου τα μπλέκεις λιγάκι εδώ. Μπορώ να δω την διάψευση ή όχι των οικονομικών θεωριών στην καθημερινότητά μου, αν και χρειάζεται χρόνος (= πολλά χρόνια) για να μελετήσεις τέτοιες καταστάσεις. Αλλά έστω, με την βοήθεια διαφόρων οικονομολόγων και ιστορικών μπορούμε να έχουμε μια πιο σφαιρική εικόνα ανά τους αιώνες.

    Η ύπαρξη του θεού δεν αποδυκνείεται με κανέναν τρόπο ενώ αντιθέτως υπάρχουν πολλά επιστημονικά στοιχεία που εξηγούν κάποια θέματα, την ύπαρξη του ανθρώπου πχ, τα οποία έρχονται σε αντίθεση με την θεολογική ερμηνεία των θεμάτων αυτών.

    «όταν ο ανθρωπος δε μπορεί να διατυπώσει μια επαληθεύσιμη θεωρία που αφορά τα δικά του πεπραγμένα,ήτοι το χρήμα και την διαχειριση του,πώς μπορεί να ειναι τόσο ανόητος και υπερφίαλος ώστε να αποφαίνεται ex cathedra για την μη ύπαρξη Όντος ,που εξ ορισμού περιλαμβάνει τα πάντα;»

    Κατ’αρχήν τα δύο αυτά θέματα είναι άσχετα! Γιατί με την ίδια λογική, ο άνθρωπος μπορεί και έχει διατυπώσει πολλές θεωρίες που ισχύουν, αυτό του δίνει αυτόματα την δυνατότητα να αποφανθεί πως δεν υπάρχει θεός σύμφωνα με την λογική σου; (αφού η αδυναμία διατύπωσης μιας θεωρίας σημαίνει πως δεν μπορεί να πει πως δεν υπάρχει θεός όπως λες)

    (Μπορεί να διατυπωθεί θεωρία για το χρήμα και την διαχείρισή του, και σωστή μάλλιστα, το τί πάει στραβά όμως θα πρέπει να το συζητήσουμε σε ιστολόγιο με οικονομικό προσανατολισμό).

    Το πως καταλήγουμε στο ότι δεν υπάρχει θεός δεν ελπίζω πως μπορώ να το εξηγήσω σε κάποιον τόσο θρήσκο τώρα πια. Μια απάντηση ίσως θα ήταν: γιατί η επιστήμη μου εξήγησε πως δημιουργήθηκα και βρήκα την εξήγηση πιο πειστική από τον Αδάμ και την Εύα, γιατί δεν συμφωνώ σε πάρα πολλά πράγματα με τον τρόπο που λειτουργούν οι θρησκείες, γιατί δεν νιώθω να υπάρχει κάτι θεϊκό, πως να στο πω, δεν το νιώθω απλά και τέλος γιατί και να υπάρχει θεός δεν επηρεάζει καθόλου τον τρόπο που ζω και σκέφτομαι και έτσι θα έπρεπε να είναι για όλους κατά την γνώμη μου.

    Αλλά όσον αφορά αυτό το θέμα ζούμε σε διαφορετικούς πλανήτες και μιλάμε διαφορετική γλώσσα, δεν έχω βρει κώδικα επικοινωνίας οπότε δεν πιστεύω πως θα σε καλύψει η απάντηση αυτή. Διαβάζω ένα βιβλίο που ονομάζεται irreligion και προσπαθεί να το κάνει, αν και πιστεύω αποτυχημένα. Γιατί κλασσικά εγώ τον καταλαβαίνω τον συγγραφέα και συμφωνώ μαζί του, αλλά του λείπει αυτός ο κώδικας για να επικοινωνήσει και με θρήσκους.

    «γιατί την ίδια επιφυλακτικότητα που διατυπώνετε για τις οικονομικές θεωρίες δεν την ασπάζεστε και για τις περί του υπερβατικού απόψεις σας;»

    Γιατί δεν είναι το ίδιο, απλά.

    Και για άλλη μια φορά, το αν υπάρχει ή όχι ο θεός σας δεν με ενδιαφέρει καθόλου, αυτό που με χαλάει είναι που υπάρχουν κάποιοι αντιπρόσωποι του και ένα μέρος των πιστών που νομίζουν πως ο κόσμος και η ζωή μου τους ανήκει.

  19. @Avonidas

    Πολύ γέλασα με την «αρχή του Le Chatelier» και το νόμο του Stigler, τον οποίο βέβαια και η κουτσή Μαρία γνωρίζει ώς νόμο του Robert K. Merton.

    Η θεωρία σου, πάντως, μου φαίνεται πολύ σωστή. Πρόκειται για το σημείο τομής της κοινωνιολογίας με την κβαντομηχανική. Νομίζω πως ο Schrödinger θα ήταν περήφανος για εσένα.

  20. Γιατρός Του Ικα said

    «Οποιαδήποτε θεωρία για την ανθρώπινη συμπεριφορά, από τη στιγμή που θα γίνει ευρέως γνωστή, θα επηρεάσει τη συμπεριφορά των ανθρώπων αρκετά, ώστε να διαψευστεί η θεωρία.»

    Για αυτό αν θυμάστε όσοι έχουν διαβάσει το Foundation Series του Asimov η ψυχοιστορία έπρεπε να μείνει κρυφή από τις μάζες.Νομίζω πάντως σοβαρά ότι όσο αυξάνει η πολυπλοκότητα του εξεταζόμενου συστήματος τόσο πιό δύσκολο είναι η επιστήμη που το μελετά να κάνει επαληθεύσιμες προβλέψεις με την ποππερική έννοια.Μην ξεχνάμε ότι το αντικείμενο των ανθρωπιστικών «επιστημών» εύκολα εμπίπτει στην κατηγορία των χαοτικών συστημάτων και γνώση για αυτό με την έννοια της κλασσικής φυσικής δεν νομίζω ότι θα έχουμε ποτέ.Ίσως να βρισκόμαστε μπροστά σε ένα γνωστικό όριο,χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το θέμα δεν είναι προσπελάσιμο π.χ. στατιστικά.Άλλωστε ο φιλελευθερισμός σαν οικονομική θεωρία βασίζεται και αυτός σε αρκετές μεταφυσικές παραδοχές,όπως το ότι το οικονομικό σύστημα ισορροπεί στην βέλτιστη κατάσταση αν αφεθούν να δράσουν ανεμπόδιστοι οι συμμετέχοντες στην οικονομική διαδικασία.Δεν ξέρω αν αυτό που λέω είναι λάθος και αν είναι θα ήμουν ευγνώμων σε όποιον μπορούσε να με ενημερώσει καλύτερα.Αν είναι έτσι όμως τότε οι τρύπες που έχει είναι συγκρίσιμες με τις αφηγήσεις του πατρός παϊσιου.

    «…Όντος ,που εξ ορισμού περιλαμβάνει τα πάντα».Ποιός είπαμε διατύπωσε αυτόν τον ορισμό;Ωραίος!

    Θεός είναι το όν που είναι αδύνατον να πιστέψεις στην ύπαρξή του αν δεν πιστέψεις πρώτα στην ύπαρξή του.Δικό μου.Καλό ή μαλακία;τι λέτε;

  21. Νίκος said

    “γιατί την ίδια επιφυλακτικότητα που διατυπώνετε για τις οικονομικές θεωρίες δεν την ασπάζεστε και για τις περί του υπερβατικού απόψεις σας;”
    Γιατί υπάρχει μία γκάμα από όρους που δεν δέχεται η boolean λογική σου (μαυρο/μαυρο):
    Αντενδείξεις, υποψίες, ενδείξεις, αποχρώσες ενδείξεις, αποδείξεις.
    Αν πάω στο αρμόδιο πρόσωπο (αστυνομικό, εισαγγελέα) και πω «15 άνθρωποι είδαμε τον ΘΒ να βουτάει 1000 ευρώ από το ντουλάπι, να και το βίντεο», θα το ψάξουν και μάλλον Ο ΘΒ θα πάει στην ψειρού (αν δεν είναι καλόγερος)
    Αν πάω και πω «Ο ΘΒ μάλλον είναι κλέφτης, γιατί στο συρτάρι ήταν προχτές 1000 ευρώ, και σήμερα δεν είναι, και από προχθές μόνο ο ΘΒ πέρασε από το δωμάτιο», θα το ψάξουν, και δύσκολα θα γίνει κάτι.
    Αν πάω και πω «Ο ΘΒ είναι κλέφτης» «Γιατί;» «Γιατί εγώ βλέπω με την καρδιά, γιατί το νιώθω, γιατί το ξέρω, πίστεψέ το γιατί το αναφέρω και στο βιβλίο που έγραψα», θα με διώξουν με τις κλωτσιές. Οπως θα έπρεπε να κάνει η κοινωνία και με τα παλληκάρια του συναφιού σου!

  22. Λοιπόν, αντικατέστησα αυτό:

    «Η ουσία της φιλελεύθερης θεώρησης δεν έγκειται στο τι γνώμες έχουμε αλλά στο πως τις έχουμε: αντί να τις δηλώνουμε δογματικά, τις εκφράζουμε με επιφύλαξη, και έχοντας συνείδηση ότι νέα δεδομένα μπορεί ανά οποιαδήποτε στιγμή να οδηγήσουν στην εγκατάλειψή τους. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφέρονται οι γνώμες στην επιστήμη, σε αντιδιαστολή με τον τρόπο με τον οποίο εκφέρονται στη θεολογία.»

    Με αυτο:

    «Η ουσία της απροκατάληπτης θεώρησης δεν έγκειται στο τι απόψεις έχουμε, αλλά στο πώς τις έχουμε: όχι δογματικά, αλλά υπό αίρεση, με επίγνωση του ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να εγκαταλειφθούν υπό το φως νέων στοιχείων. Έτσι είναι οι επιστημονικές απόψεις, σε αντίθεση με τις θεολογικές.»

    Αν κάποιος έχει επιπλέον υποδείξεις να κάνει, ποτέ δεν είναι αργά.

  23. Νίκος said

    To «απροκατάληπτης» δεν μου αρέσει. Σημαίνει ότι δεν είναι προκατειλημμένη ακόμα. Το «μη προκατειλημμένη» κατ’ εμέ κολλάει καλύτερα.

  24. Φίλε Νίκο, δεν είχε περάσει από το μυαλό μου η πιθανότητα να υπάρξει τέτοιου είδους ένσταση. Πάντως, το λεξικό Τεγόπουλου-Φυτράκη για τη λέξη «απροκατάληπτος» λέει «χωρίς προκατάληψη, ανεπηρέαστος», όχι «αυτός που δεν έχει ακόμα προκαταληφθεί, επηρεαστεί». Συνώνυμα: αμερόληπτος, αντικειμενικός. Για να δούμε άλλες γνώμες…

  25. Νίκος said

    Εκ του προχείρου βρήκα αυτό. Διάβασε τις δύο τελευταίες παραγράφους.
    Δεν ξέρω αν αλλού υπάρχει κάτι πιο εμπεριστατωμένο.

  26. Π said

    Σόρυ Νίκο, δεν έχεις δίκιο (ούτε ο Παππάς στον οποίον παραπέμπεις, γιατί μιλάει για προσωπική του γνώμη και όχι για καθιερωμένη χρήση/διάκριση). Δεν ξέρω πού μπορεί να βρήκες ότι «απροκατάληπτη» «σημαίνει ότι δεν είναι προκατειλημμένη ακόμα» αλλά δεν είναι έτσι: θυμίζω ότι η αρχή της λέξεως είναι το λεγόμενο «στερητικό άλφα», η απολύτως ακριβής επομένως έννοια του «απροκατάληπτη» είναι στερούμενη προκαταλήψεων.

    Σύγκρινε μερικά (από τα πάμπολλα): «Ακατάληπτο» σημαίνει κάτι που δεν βγάζει νόημα, όχι κάτι που δεν έχουμε κατανοήσει ακόμα. «Απροκάλυπτο» είναι κάτι που γίνεται ανοιχτά και χωρίς προσχήματα, όχι κάτι που δεν έχει ακόμα συγκαλυφθεί. «Απροσμέτρητο» είναι το τόσο μεγάλο που γίνεται αδύνατο να υπολογιστεί, όχι αυτό που δεν μετρήσαμε ακόμα. «Απροσπέλαστο» και «απρόσιτο» είναι κάτι εξαιρετικά δύσβατο ή αδύνατο να προσεγγίσουμε, όχι κάτι που δεν έχουμε προσεγγίσει ακόμα, και αντίθετα «απρόσκοπτο» κάτι που γίνεται χωρίς εμπόδια, όχι κάτι στο οποίο δεν βάλαμε ακόμα εμπόδια. «Ανυπόστατος» δεν είναι ο όχι ακόμα βάσιμος. «Απρόσωπος» δεν είναι αυτός που δεν έχει ακόμα πρόσωπο. «Απροσάρμοστος» δεν είναι αυτός που δεν έχει προσαρμοστεί ακόμα. «Απρόθυμος» δεν είναι αυτός που δεν έχει προθυμοποιηθεί ακόμα. «Απρόσεχτος» δεν είναι κάποιος που δεν προσέχει ακόμα. «Απρόσκλητος» δεν είναι κάποιος που δεν τον καλέσαμε ακόμα. «Άκληρος» δεν είναι αυτός που δεν έχει ακόμα κληρονομιά. Κτλ κτλ.

    Και βεβαίως «άθεος» δεν είναι αυτός που δεν πιστεύει ακόμα!

    (Να σημειώσω όμως ότι αυτά δεν τα λέω για να υπερασπιστώ τη μετάφρασή μου, την οποία μόνος μου χαρακτήρισα «ατελή». Το «απροκατάληπτη» που πρότεινα είναι σχεδόν παράφραση ή ερμηνεία, γιατί είναι η ακριβής μετάφραση του unprejudiced, όχι του liberal).

  27. apokyr said

    ωραιο blog, ωραια συζήτηση … Συγχωρείστε μου την αργοπορημένη συμμετοχή αλλά μόλις τώρα σας ανακάλυψα.

    Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα ελληνικά με τίτλο «Αντιδημοφιλή Δοκίμια» (εκδόσεις Ζαχαρόπουλος, 1976).
    Το απόσπασμα που παραθέτεις έχει μεταφραστεί ως εξής:
    «Η ουσία της λιμπεραλιστικής σκέψης βρίσκεται όχι στο ποιές απόψεις υποστηρίζονται, αλλά στο πώς υποστηρίζονται. Σύμφωνα μ’ αυτήν, οι απόψεις υποστηρίζονται όχι δογματικά, αλλά δοκιμαστικά, σαν προτάσεις, και με την επίγνωση οτι νέα δεδομένα μπορεί την κάθε στιγμή να επιβάλουν την απόρριψή τους. Με τον τρόπο ακριβώς αυτ’ο υποστηρίζονται οι απόψεις και στην επιστήμη, σε αντίθεση με ότι γίνεται στη θεολογία.»

    Για να μην παρεξηγηθώ, βάζω αυτήν την μετάφραση για λόγους ενημέρωσης και όχι γιατί την θεωρώ καλύτερη.
    Για να πω την αμαρτία μου όμως, το «Αντιδημοφιλή Δοκίμια» με αρέσει περισσότερο (ναι, απο την θεσσαλονίκη είμαι) από το «Δυσάρεστες Εκθέσεις»

  28. Apokyr, καλώς όρισες. Ελπίζω να καταφέρουμε να κρατήσουμε το ενδιαφέρον σου αμείωτο. Σε ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια και για τις πληροφορίες που μας έφερες. Ο τίτλος «Αντιδημοφιλή Δοκίμια» είναι σαφώς καλύτερος από το «Δυσάρεστες Εκθέσεις», και τον υιοθετώ αμέσως, και με αίσθηση ντροπής μάλιστα, για το πως μου ξέφυγε κάτι τέτοιο. Τη μετάφραση της πρότασης θα την αφήσω ως έχει προς στιγμήν, για να δούμε μήπως έχουν κάτι να πουν μερικοί έμπειροι μεταφραστές που συχνάζουν εδώ.

    Ενημέρωση: διόρθωσα το «Δυσάρεστες Εκθέσεις» σε «Αντιδημοφιλή Δοκίμια».

  29. emilofcrete said

    Επιβεβαιώνω τα παραπάνω από τον Apokyr (λίγο …αργά, αλλά τώρα είδα το συγκεκριμένο γνωμικό στη λίστα, όπου μου έκανε εντύπωση ο τίτλος «Δυσάρεστες Εκθέσεις», ενώ ο αγγλικός κάτι μου θύμιζε, αφού έχω το βιβλίο από το Φλεβάρη του ’91), μια και ο Ράσσελ είναι αγαπημένος και έχω αρκετά του βιβλία.
    Μάλιστα το εν λόγω, ενώ αφορά δοκίμια του 1950, δεν εκδόθηκε όσο ζούσε ο συγγραφέας, αλλά το 1971 στην Αγγλία (George Allen & Unwin Ltd.) και το 1980 (εδώ θα διαφωνήσω με τον φίλτατο) στην Ελλάδα από τον Σ. Ι. Ζαχαρόπουλο (έτσι τουλάχιστον αναγράφεται στο αντίτυπο που έχω, χωρίς να είναι επανέκδοση), μεταφρασμένο από τον Μανώλη Κορνήλιο.
    Μάλιστα το απόσπασμα βρίσκεται στη σελίδα 23.

    Η «λιμπεραλιστική σκέψη» που αποδίδεται από τον Διαγόρα ως «απροκατάληπτη θεώρηση», προφανώς έχει σαν ρίζα τον φιλελευθερισμό και, είναι αξιοπερίεργο που ο μεταφραστής αλλού το αναφέρει έτσι (φιλελευθερισμό) και αλλού λιμπεραλισμό.
    Βέβαια, η ουσία δεν αλλοιώνεται, αν μάλιστα διαβάσει κανείς το βιβλίο, αποκομίζει αυτό που πρέπει άσχετα με κάποιες μεταφραστικές λεπτομέρειες.
    Ότι δηλαδή, το ελεύθερο να σκέφτεται μυαλό δεν μπορεί να συμβαδίσει με κανένα δόγμα και στην επιστήμη τέτοια μυαλά είναι χρήσιμα και παραγωγικά, όπως και το παράδειγμα με το αλεξίπτωτο.
    Και, βέβαια, είναι απίστευτο πόσο σύγχρονος είναι ο Ράσσελ μετά από 60 τουλάχιστον χρόνια (και δεν είναι ο μόνος, υπάρχουν και παλαιότεροι), αλλά αυτό κατά τη γνώμη μου δεν είναι τίποτ’ άλλο από το πόσο όμοιοι είναι οι άνθρωποι, πόσα κοινά έχουν και πόσο κάποιοι θέλουν -και επιμένουν- να επικεντρώνονται στις διαφορές τους, όπως το «διαίρει και βασίλευε»…
    Ο νοών νοείτω.

  30. Το «liberal» το είχα αρχικά μεταφράσει ως «φιλελεύθερη», αλλά η πρώτη ένσταση ήλθε στο σχόλιο #2 από τον Cyrus και η δεύτερη στο σχόλιο #9 από τον «Π». (Α, ρε «Π», που είσαι!) Δεν είχα καμμία πρόθεση να το εννοήσω ως φιλελευθερισμό με την πολιτική έννοια, αλλά επειδή, όπως μου επεσήμαναν, μια τέτοια σύνδεση ήταν αναπόφευκτη από τη μεριά του αναγνώστη, το άλλαξα.

    Το «ελεύθερα σκεπτόμενος νους» είναι μια καλή επιλογή, αν και απέχει πολύ από την ακριβή λέξη που χρησιμοποίησε ο συγγραφέας, και όταν μεταφράζεις διάσημες προσωπικότητες του χώρου της διανόησης ενδείκνυται να προσπαθείς να είσαι όσο πιστός γίνεται στις λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν. Τελικά νομίζω πως μάλλον έπρεπε να το είχα μεταφράσει ως «προοδευτική», και πάλι όμως χωρίς πρόθεση να το συνδέσω με πολιτικές ιδεολογίες. Βέβαια, ποτέ δεν είναι αργά. Γνώμες επ’ αυτού, κανείς;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: